باب تجريد قال الله تعالى : فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ . « 1 » نعلين را از خود دور كن . كه اشاره است به آيهء : إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ، إِنَّكَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً . وقتى حضرت موسى عليه السّلام با همسرش در بيابان مىرفت ، گفت : اندكى مكث كنيد كه از دور آتش به چشم ديدم ، باشد كه يا پاره‌اى از آن آتش براى شما بياورم ، يا از آن به جايى راه يابم . چون موسى عليه السّلام به آتش نزديك شد ، ندا آمد : اى موسى من خداى تو هستم ، تو نعلين از خود بدور كن كه اكنون در وادى مقدس قدم نهادى و من تو را به رسالت مبعوث كردم . پس به سخن وحى گوش فراده : إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي . « 2 » همانا من خداى يكتا هستم ، هيچ خدايى جز من نيست ، پس مرا بندگى كن و نماز را مخوصا به ياد ما بپادار . خواجه از عبارت : « فاخلع نعلك » به عنوان مقام تجريد ، استشهاد نموده است : التجريد ، انخلاع عن شهود الشواهد تجريد عبارت از : انخلاع عن شهود الشواهد است ، « يعنى بيرون آمدن از شهود شواهد » . خاص اين مرتبه از سلوك كه شامل معاينه و آنچه ما فوق آن است ، مىشود » . نيز انخلاع از حضرت جمع ، زيرا آن غيبت شاهد از مشهود است . و هو على ثلاث درجات : الدرجه الأولى : تجريد عين الكشف عن كسب اليقين . درجهء اول تجريد ، جدا كردن عين كشف از آنچه با كسب يقين حاصل شده است ، يعنى حقيقت كشف بايد از اكتسابات حصال از علم اليقين مجرد شود .

--> ( 1 ) . طه / 12 . ( 2 ) . طه / 14 .